شنبه, 28 مرداد 1396

پژوهشكده مطالعات و تحقيقات منابع آب

تاريخچه پژوهشكده مطالعات و تحقيقات منابع آب

موسسه تحقيقات اب در سال 1380 به منظور تجميع كليه فعاليت‌هاي پژوهشي آب كشور، پس از اخذ مجوز قطعي از وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به طور رسمي هويت يافت و از نيمه دوم سال 1381 عملاً فعاليت خود را آغاز نمود. در همين راستا جهت پيشبرد اهداف‌، موسسه اقدام به تاسيس پژوهشكده مطالعات و تحقيقات منابع آب نمود.

اهداف و ساختار سازمان
هدف از ايجاد اين پژوهشكده، شناخت فرآيندهاي چرخه آب، ارزيابي كمي و كيفي منابع و مصارف آب و ارائه راهبردهاي مديريت جامع در انتقال و بهره‌برداري پايدار از منابع آب مي‌باشد. براين اساس امكانات و منابع انساني پژوهشكده در قالب سه گروه آب‌هاي زيرزميني، آب‌هاي سطحي و مديريت حوضه آبريز سازماندهي شده‌اند.
دامنه فعاليت
- مديريت به‌هم پيوسته منابع آب

 - هيدرولوژي آب‌هاي سطحي

 - مطالعات هشدار سيل

 - مدلسازي كمي و كيفي آبهاي سطحي

 - مطالعات مربوط به برنامه عملياتي اضطرار (EAP)

 - مديريت منابع آب و مصارف آب

 - هيدرولوژي آب‌هاي زيرزميني

 - هيدرلوژي كارست

 - بررسي و مدلسازي كمي و كيفي آب‌هاي زيرزميني

 - مطالعات اقتصادي

- اجتماعي منابع آب

- كاربردهاي GIS و RS در مديريت كمي و كيفي مديريت منابع آب

 - بررسي و ارزيابي منابع آب تالاب‌ها

شرح وظايف
- توسعه و نوين‌سازي تجهيزات و فناوري‌هاي مورد نياز در سنجش عوامل چرخه آب و مشخصات فيزيوگرافيك حوضه‌هاي آبريز و شناخت فرآيندهاي موثر (نظير تكنيك‌هاي اندازه‌گيري سنجش از دور RS )

- طراحي شبكه سنجش عوامل چرخه آب و مشخصات فيزيوگرافيك حوضه‌هاي آبريز و محاسبات خطاهاي درون‌يابي

- مطالعه و بررسي ارتباطات زماني - مكاني بين عوامل چرخه آب و هوا و عوامل فيزيوگرافيكي و ارائه تحليل منطقه‌اي

- پژوهش در خصوص كيفيت منابع آب و جنبه‌هاي زيست محيطي مربوطه

- ارزيابي اثرات فعاليت‌هاي انساني چرخه آب و تكنيك‌هاي پيش‌بيني تغييرات در رژيم چرخه آب شامل تغييرات در سري‌هاي زماني مرتبط

- پژوهش در خصوص فناوري حفاظت كمي و كيفي آب و توسعه و بهره‌برداري از منابع آب شامل عوامل مختلف چرخه آب (كاهش مصرف و آلودگي آب، باروري ابرها، كاهش تبخير و . . . )

- پژوهش در خصوص فناوري در جهت افزايش كيفيت آب در عوامل چرخه آب با استفاده از روش‌هاي تغذيه مصنوعي، ذخيره سيلاب، كاهش تبخير، افزايش نفوذ در خاك، چگالش افزوده شده در خاك

- ارزيابي كمي و كيفي منابع آب كشور با استفاده از تجزيه و تحليل آمار و اطلاعات هيدروكليماتولوژي، هيدرولوژي و هيدروژئولوژي در سطح حوضه‌هاي آبريز و همچنين روندهاي حاكم بر آب و هواي كشور به منظور شناخت امكانات و محدوديت‌هاي منابع آب

- استفاده از سيستم‌هاي اطلاعات جغرافيايي به منظور تهيه نقشه‌هاي مختلف منابع آب

- پيشنهاد انتخاب و تاسيس ايستگاه‌هاي پژوهشي به منظور تحقيق و بررسي پارامترهاي مختلف هيدروكليماتولوژي و هيدروژئولوژي و انتشار نتايج به صورت نشريات تحقيقي

- بررسي و ارزيابي فني ابزار و تجهيزات جديد سنجش آب و هواشناسي

- پيشنهاد محل و تجهيزات حوضه‌هاي معرف و آزمايشي به منظور اندازه‌گيري و آمار‌برداري دقيق از عوامل موثر در چرخه آب (سيكل هيدرولوژي)

- تجزيه و تحليل داده‌ها در جهت دستيابي به نتايج موثر در محاسبه مؤلفه‌هاي چرخه آب و تعميم آن در حوضه‌هاي مشابه

- ايجاد سامانه هشدار دهنده سيل در حوضه‌هاي آبريز سيل‌گير و تحليل و محاسبه جريان و اعلام نتايج به منظور جلوگيري از بروز خسارات احتمالي، همچنين انجام تحليل‌هاي منطقه‌اي در جهت پيش‌بيني‌هاي هيدرولوژي با استفاده از مدل‌هاي رياضي

- تهيه بيلان پهنه‌هاي آبي در محيط‌هاي مختلف

- تهيه مدل‌هاي رياضي هيدرولوژيكي در حوضه‌هاي آبريز به منظور ارزيابي منابع آب و پيش‌بيني عوامل مختلف موثر در آنها (ريزش، تلفات، رواناب، مصرف و تغذيه)

- تحقيق و پژوهش در زمينه روش‌هاي مختلف استفاده از آب‌هاي نامتعارف (شور و لب‌شور) و بازچرخاني آب

- ايجاد زمينه‌هاي لازم براي همكاري و برقراري ارتباط علمي و فني با دانشگاه‌ها و سازمان‌هاي علمي داخلي به منظور پيشبرد اهداف مطالعاتي و تبادل اطلاعات و نيز تحقيق و پژوهش در امر منابع آب

- پژوهش در خصوص روش‌هاي بهينه و پايدار بهره‌برداري از منابع آب

- پژوهش در خصوص استفاده تلفيقي بهينه از منابع آب سطحي و زيرزميني

- پژوهش در خصوص ايجاد مديريت مقادير حدي خشكسالي و ترسالي

- پژوهش در خصوص ايجاد سامانه مديريت ريسك

- پژوهش در خصوص كنترل كيفيت آمار و اطلاعات پايه منابع آب

- انجام تحقيقات لازم بر روي پارامترهاي هيدرولوژيكي

- تهيه مدل‌هاي رياضي پيش‌بيني‌هاي هيدرولوژيكي

گروه‌هاي پژوهشي
گروه آب‌هاي سطحي
مطالعه و تحقيق در خصوص شناسايي رفتار مولفه‌هاي موثر در چرخه آب، بررسي فرآيند ذوب برف و پيش‌بيني رواناب ناشي از آن، بررسي فرآيند بارندگي - رواناب در حوضه‌هاي آبريز و تهيه مدل‌هاي پيش‌بيني، پيش‌بيني اثر عوامل مختلف (ريزش‌هاي جوي، مصرف، نفوذ و ...) بر رفتار سفره آب زيرزميني، پيش‌بيني تاثير تغيير اقليم و وقوع دوره‌هاي ترسالي و خشكسالي متوالي بر منابع آب، ارزيابي ريسك پذيري پديده‌هاي هيدرولوژيكي و ارائه راهكارهاي مديريت ريسك در شرايط بحران و تهيه و توسعه مدل‌هاي رياضي مرتبط با زمينه‌هاي فوق‌الذكر از مهمترين زمينه‌هاي فعاليت در اين گروه پژوهشي مي‌باشد.
گروه آبهاي زيرزميني
از و ظايف اين گروه مي‌توان به ارزيابي كمي و كيفي منابع آب، ارزيابي منابع آب نامتعارف، ارزيابي كمي و كيفي مصرف و تهيه مدل‌هاي رياضي مربوط به موارد فوق‌الذكر اشاره نمود.
گروه مديريت حوضه‌هاي آبريز
مطالعه و تحقيق در زمينه شبكه سنجش آب و هواشناسي كشور در راستاي بهينه‌سازي آن بر اساس نيازها و استانداردهاي موجود، مطالعه و تحقيق در زمينه عملكرد و استفاده از فناوري‌هاي نوين در ارتباط با تجهيزات،‌ ادوات و ايستگاه‌هاي اندازه‌گيري شبكه سنجش آب و هواشناسي، مطالعه و تحقيق در زمينه بهبود روش‌ها و فناوري‌هاي حفظ و نگهداري شبكه سنجش آب و هواشناسي، مطالعه و تحقيق در خصوص روش‌ها و سامانه‌هاي جمع‌آوري و انتقال -اطلاعات پايه منابع آب، تهيه و تدوين دستورالعمل‌ها و استانداردهاي مربوط به تجهيزات و ادوات اندازه‌گيري شبكه سنجش آب و هواشناسي، مطالعه و تحقيق در خصوص شبكه‌هاي سنجش مصارف منابع آب، تهيه نرم‌افزارهاي مرتبط با موارد فوق‌الذكر -تحقيق در خصوص روش‌هاي نوين اكتشاف منابع آب، كاربرد GIS و RS در اكتشاف منابع آب و تحقيق در خصوص ضرايب ثابت و هيدروديناميكي حوضه‌ها، محدوده‌ها،‌ آبخوانها از فعاليت‌هاي اصلي اين گروه مي‌باشد.
 

طرح‌هاي تملك دارايي زيرنظر پژوهشكده طرح‌هاي تملك دارايي كه در اين پژوهشكده پيگيري مي‌شوند عبارتند از:

1. محافظت از يخچال‌هاي طبيعي كشور
كشور ايران از ديرباز تاكنون از لحاظ منابع آب شيرين‌ با محدوديت مواجه بوده است. اين محدوديت سبب شد كه مطالعات و پژوهش‌هاي بنيادي بر روي يخچال‌هاي طبيعي در ايران ارزش زيادي پيدا كند. به منظور شناخت رفتار يخچال‌ها و حفاظت از اين منابع هم اينك مطالعات و تحقيقاتي در اين پژوهشكده در حال انجام است. در دوره اول طرح، هدف، فراهم نمودن بسترهاي مطالعاتي خواهد بود. به اختصار مي‌توان اولويت‌هاي پيش‌رو فعلي در مطالعه يخچال‌هاي طبيعي كشور را به شرح ذيل عنوان نمود:

· تهيه اطلس ملي يخچال‌هاي طبيعي كشور بر مبناي شناسايي كامل آن‌ها و ايجاد بانك اطلاعاتي پوياي وضعيت اين منابع

· تعيين ميزان ذخيره آب معادل يخ و ارزش‌گذاري اقتصادي يخچال‌هاي كشور

· توسعه زيرساخت‌هاي مورد نياز، نظير نصب ايستگاه‌هاي خودكار هواشناسي در مناطق يخچالي و ظرفيت‌سازي و تجهيز نيروي انساني متخصص،‌ جهت انجام تحقيقات پيشرفته‌اي مانند اثرات تغيير اقليم بر وضعيت يخچال‌هاي كشور در آينده

· بررسي اهميت حفاظت از يخچال‌ها از منظر مسائل زيست محيطي

· به‌كارگيري فناوري سنجش از دور در كنار بررسي‌هاي ميداني در مطالعه يخچال‌هاي طبيعي كشور

· تبيين و عملياتي نمودن روش‌هاي مناسب در اندازه‌گيري جريان خروجي يخچال‌هاي كشور، از قبيل روش تزريق محلول نمك

· مطالعه وضعيت كيفي يخچال‌هاي كشور و تعيين حريم‌ آن‌ها، به‌خصوص بررسي شرايط ليمنولوژيكي جريان خروجي از يخچال‌هاي طبيعي كشور و در نظر گرفتن تمهيدات لازم براي جلوگيري از آلوده شدن اين منابع و جريان خروجي آن‌ها

عناوين پروژه‌هاي پژوهشي انجام شده در قالب طرح محافظت از يخچال‌هاي طبيعي كشور:

·         اندازه‌گيري جريان خروجي از يخچال شمالي علم كوه با استفاده از روش تزريق نمك

·    تدوين اولين استاندارد استفاده از فناوري سنجش از دور در مطالعات يخچال‌هاي طبيعي ايران (يخچال علم چال)

·    بررسي تغييرات حجمي و مكاني يخچال علم چال با استفاده از فناوري‌ سنجش از دور (عمليات ميداني)

 

پروژه‌هاي جديد تعريف شده (در حال انجام) در قالب طرح در سال 1388

·         شناسايي موقعيت مكاني و سطح فعلي يخچال‌هاي طبيعي كشور و تغييرات آن

·         تدوين برنامه فعاليت‌هاي پژوهشي و ميداني يخچال‌هاي طبيعي كشور

·    بررسي گونه‌هاي گياهي و جانوري مناطق يخچالي از منظر اهميت حفاظت اين مناطق: مطالعه موردي: يخچال‌هاي منطقه علم كوه

·    مطالعه خصوصيات يخچال‌هاي طبيعي منطقه زردكوه به روش عمليات ميداني،‌ فاز اول:‌ يخچال‌هاي اطراف قله شاه شهيدان

 

 

2. ايجاد شبكه هشدار دهنده سيل در رودخانه‌هاي كشور
سيستم‌هاي پيشرفته پيش‌بيني سيل به عنوان يكي از روش‌هاي غيرسازه‌اي مديريت سيل با هدف كاهش خسارات جانبي مورد توجه قرار دارد. با پيش‌بيني به موقع سيل به سازمان‌هاي مسئول اين امكان داده مي‌شود كه اقداماتي نظير تغيير دستورالعمل بهره‌برداري و ايجاد ظرفيت بيشتر براي آبگيري سدها،‌ اعلام هشدار به ساكنين منطقه و كمك به تخليه آن‌ها را انجام دهند. وقوع سيل‌هاي متعدد در كشور در سال‌هاي اخير تلفات جانبي زيادي به همراه داشته است. از اين رو توسعه سيستم هشدار سيل براي محدوده‌هاي سيل‌خيز كاملاً‌ حياتي محسوب مي‌شود.

 

پروژه‌هاي پژوهشي در دست انجام در قالب طرح ايجاد شبكه هشداردهنده سيل در كشور

پروژه توسعه نرم‌افزار پيش‌بيني و هشدار سيل سد گلستان (رودخانه گرگانرود)

نرم افزار پيش‌بيني و هشدار سيل حوضه سد گلستان در پژوهشكده مطالعات و تحقيقات منابع آب باتوجه به وضعيت نگران‌كننده سيل در كشور، با هدف بومي‌سازي اين تكنولوژي در كشور توسعه يافته است. اين سيستم قابليت نصب و اجرا در ساير حوضه‌هاي كشور را پس از آماده‌سازي داده‌ها و واسنجي مدل‌ها دارا مي‌باشد. در توسعه سيستم پيش‌بيني و هشدار سيل در حوضه گرگانرود، دو سناريوي اصلي از بين سناريوهاي ممكن انتخاب شد. اين سناريو شامل روش جديد آستانه بارش و سيستم تركيبي مدل‌هاي هيدرولوژيكي و هيدروليكي مي‌باشد. قابليت‌هاي متعددي براي اين نرم‌افزار در نظر گرفته شده است كه انعطاف لازم براي تطبيق حوضه‌هاي كشور را فراهم‌ مي‌سازد. از جمله اين قابليت‌ها مي‌توان موارد زير را برشمرد:

·         اجرا به صورت زمان واقعي

·    انعطاف‌پذيري از طريق توسعه استانداردهاي نرم‌افزاري و امكان استفاده از مدل‌هاي رياضي مختلف با كمترين زمان توسعه

·         دارا بودن سناريوهاي مختلف

·         پايداري در برابر خطاهاي ورودي مانند ارسال داده غيرهمزمان

·         هزينه محاسباتي كم و عدم نياز به سخت افزارهاي خاص

·         امكان گزارشگيري  به روش‌هاي متعدد

 

توسعه نرم‌افزار پيش‌بيني و هشدار سيل كرخه

باتوجه به نتايج رضايت‌بخش پروژه تحقيقاتي توسعه سيستم هشدار سيل گرگانرود، انجام پروژه مشابه روي رودخانه آبريز با آغاز بهره‌برداري از ايستگاه‌هاي جمع‌آوري اطلاعات و اتصال به سيستم ديسپاچينگ نرم‌افزار مذكور قادر خواهد بود كه داده‌هاي ورودي را به صورت برخط دريافت نموده و فرآيند پيش‌بيني را انجام دهد.


پروژه‌ها

علاوه بر طرح‌هاي تملك دارائي،‌ پروژ‌ه‌هاي تحقيقاتي ديگر نيز در پژوهشكده انجام شده و يا در حال انجام است كه مهمترين آن‌ها عبارتند از:

·         طرح جامع آب كشور (مشاور مادر)

·         پروژه مديريت جامع منابع آب حوضه اترك

·         پروژه مديريت جامع سيل (مطالعه موردي:‌ حوضه آبريز رودخانه كن)

·         مديريت جامع منابع آب سيستان

·         مديريت جامع منابع آب حوضه درياچه اروميه

·    مطالعات هيدروژئولوژي و مديريت منابع آب در گستره تونل انتقال آب چشمه روزيه به سمنان

·         طرح ارزيابي آزمايشگاهي كارايي ردياب‌هاي مورد استفاده در مطالعات منابع آب

 

در ميان پروژه‌هاي فوق طرح جامع‌آب كشور كه با همكاري شش شركت از مهندسين مشاور در دست انجام مي‌باشد، بسيار حائز اهميت است. اين پژوهشكده به عنوان مشاور مادر طرح مذكور اهداف زير را دنبال مي‌كند:

·         يكپارچه‌سازي روش انجام مطالعات و نظارت بر عملكرد مشاورين حوضه‌اي

·    ارائه سند بلندمدت برنامه‌ريزي منابع آب شامل برنامه اقدامات در سطوح مختلف حوضه‌اي، استاني و ملي

·    تهيه بانك اطلاعاتي ملي و استاني، توسعه، بهره‌برداري و نگهداري بانك اطلاعاتي حوضه‌اي و مستندات قابل اتكاء جهت ارائه برنامه ملي- استاني و حوضه‌اي

·    ايجاد سامانه برنامه‌ريزي جامع آب كشور كه در برگيرنده فرآيند لازم براي ايجاد سامانه تصميم‌يار در سطح ملي، حوضه‌اي و استاني با قابليت به هنگام‌سازي در بازه‌هاي زماني مورد صلاح ديد كارفراما خواهد بود

·    كمك به تصميم‌گيران  و مديران در تحليل سناريو، تصميمات و گزينه‌ها جهت دستيابي به تصميمات مطلوب در بخش آب و نيز كمك به تقويت نقش آب در فرآيند توسعه اقتصادي- اجتماعي و چشم‌انداز توسعه كشور و تدوين برنامه توسعه اقتصادي – اجتماعي كشور

كارگاه و نشست‌هاي علمي

برگزاري همايش و ارائه نتايج حاصل از تحقيقات انجام شده بخشي ديگر از فعاليت‌هاي اين پژوهشكده مي‌باشد.

·         كارگاه آموزشي سيستم‌هاي پشتيباني در تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي مديريت منابع آب

·    كارگاه آموزشي كاربرد تئوري مجموعه‌هاي فازي و شبكه‌هاي عصبي مصنوعي در مهندسي آب

·         كارگاه انتقال بين حوضه‌اي آب و نقش آن در توسعه پايدار كشور

·    كارگاه آموزش نرم‌افزارهاي مديريت منابع آب، مديريت بهره‌برداري و نگهداري از شبكه‌هاي آبياري

·         كارگاه سيستم‌هاي پشتيباني در تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي مديريت منابع آب

·    برگزاري نشست‌هاي علمي- تخصصي درخصوص سيستم‌هاي هشدار سيل و يخچال‌هاي طبيعي

·         طرح ارزيابي آزمايشگاهي كارايي ردياب‌هاي مورد استفاده در مطالعات منابع آب

 

 

آدرس پژوهشكده: تهران، فلكه چهارم تهرانپارس، خيابان وفادار شرقي، بلوار شهيد عباسپور، موسسه تحقيقات آب

تلفن تماس: 77000305

نمابر: 77000910

پست الكترونيكي:‌ info@wri.ac.ir


  

DOURAN Portal V4.0.0.0

V4.0.0.0